दिनांक १ ऑक्टोबर दिनविशेष: गदिमा व मजरूह सुलतानपुरी जयंती
🏆 आजचे विशेष दिन
जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन (International Day of Older Persons): संयुक्त राष्ट्र महासंघाने (UN) १४ डिसेंबर १९९० रोजी घेतलेल्या निर्णयानुसार, १ ऑक्टोबर १९९१ पासून दरवर्षी हा दिवस साजरा केला जातो. वाढत्या वयातील आव्हानांवर मात करणे, ज्येष्ठांचे हक्क आणि समाजातील त्यांच्या योगदानाचा आदर राखणे हा या मागचा उद्देश आहे. वर्ष २०२६ ची जागतिक संकल्पना सामाजिक संबंधांचे महत्त्व अधोरेखित करते.
राष्ट्रीय रक्तदान दिन (National Voluntary Blood Donation Day): भारतात १ ऑक्टोबर हा दिवस राष्ट्रीय ऐच्छिक रक्तदान दिन म्हणून पाळला जातो. भारतीय रक्त संक्रमण आणि इम्युनोहेमॅटोलॉजी सोसायटीने १९७५ मध्ये या दिवसाची सुरुवात केली. निरोगी नागरिकांना स्वेच्छेने रक्तदान करण्यास प्रवृत्त करणे आणि सुरक्षित रक्ताची उपलब्धता सुनिश्चित करणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.
आज महाराष्ट्र राज्यापुरता मर्यादित असलेला कोणताही अधिकृत स्वतंत्र विशेष दिन उपलब्ध नाही.
🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना
रायगड जिल्ह्यातील पहिली आणि मुंबई महानगर प्रदेशातील (MMR) नववी महानगरपालिका म्हणून १ ऑक्टोबर २०१६ रोजी पनवेल महानगरपालिका अस्तित्वात आली. ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या असलेल्या पनवेल नगरपरिषदेचे रूपांतर यामुळे मोठ्या नागरी प्रशासकीय संस्थेत झाले.
🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना
भारतात नागरी सेवांसाठी उमेदवारांची निवड करणाऱ्या ‘पब्लिक सर्व्हिस कमिशन’ची (UPSC) स्थापना १ ऑक्टोबर १९२६ रोजी ब्रिटिश राजवटीत करण्यात आली. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर याचे स्वरूप बदलून ती घटनात्मक स्वायत्त संस्था बनली.
तेलुगू भाषिक जनतेसाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी करणाऱ्या आंदोलनानंतर मद्रास प्रांतातून वेगळे करून १ ऑक्टोबर १९५३ रोजी भारताचे पहिले भाषिक राज्य म्हणून आंध्र प्रदेशची स्थापना करण्यात आली. कर्नुल ही या नवीन राज्याची पहिली राजधानी बनली.
बालविवाह प्रतिबंधक कायद्यात सुधारणा करून भारतात मुलींचे विवाहाचे किमान वय १४ वरून १८ वर्षे आणि मुलांचे वय १८ वरून २१ वर्षे करण्याचा महत्त्वाचा ऐतिहासिक निर्णय १ ऑक्टोबर १९७८ रोजी अमलात आला.
🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना
चिनी गृहयुद्धात कम्युनिस्ट पक्षाच्या विजयानंतर माओ त्से तुंग यांनी बीजिंगमधील टियानमेन स्क्वेअरवरून १ ऑक्टोबर १९४९ रोजी अधिकृतपणे कम्युनिस्ट राजवटीची स्थापना केली. हा दिवस चीनचा राष्ट्रीय दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान
रासायनिक तंत्रज्ञान आणि अभियांत्रिकीच्या संशोधनासाठी देशातील पहिले समर्पित व्यासपीठ म्हणून १ ऑक्टोबर १९३३ रोजी युडीसीटी (UDCT) ची स्थापना मुंबईमध्ये झाली.
🎂 जयंती
🪔 स्मृतिदिन
आज या प्रकारची दीर्घकालीन प्रभाव टाकणाऱ्या थोर ऐतिहासिक व्यक्तीच्या स्मृतिदिनाची नोंद उपलब्ध नाही.
📖 विशेष उल्लेख
गदिमा आणि मजरूह सुलतानपुरी: एकाच दिवशी जन्मलेले दोन शब्दप्रभू
१ ऑक्टोबर १९१९ हा दिवस भारतीय साहित्य आणि संगीत क्षेत्रासाठी सुवर्णदिन ठरला. याच दिवशी महाराष्ट्रात सांगलीत ‘गजानन दिगंबर माडगुळकर’ (गदिमा) आणि उत्तर प्रदेशात ‘मजरूह सुलतानपुरी’ या दोन महान साहित्यिक व गीतकारांचा जन्म झाला.
गदिमा यांनी आपल्या साध्या पण अर्थपूर्ण शब्दांनी महाराष्ट्रात घराघरामध्ये ‘गीत रामायण’ पोहोचवले, तर मजरूह सुलतानपुरी यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीला ‘पहला नशा’ सारख्या शेकडो अजरामर कविता आणि गीते दिली. गदिमांना महाराष्ट्रात ‘आधुनिक वाल्मिकी’ म्हटले गेले, तर मजरूह हे चित्रपटसृष्टीचा सर्वोच्च ‘दादासाहेब फाळके पुरस्कार’ मिळवणारे देशातील पहिले गीतकार बनले.
भाषा वेगवेगळ्या असल्या तरी शब्द आणि सुरांच्या माध्यमातून कोट्यवधी रसिकांच्या मनावर राज्य करण्याचे सामर्थ्य या दोन्ही महान कलावंतांकडे होते. १ ऑक्टोबर हा दिवस या दोन युगपुरुषांच्या अलौकिक शब्दसृष्टीची आठवण करून देतो.
💡 आणखी थोडं
तामिळ चित्रपटसृष्टीचे दिग्गज अभिनेते शिवाजी गणेशन यांना “शिवाजी” हे नाव मराठा साम्राज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या एका नाटकात केलेल्या हुबेहूब अभिनयामुळे मिळाले होते. त्यानंतर ते संपूर्ण देशात याच नावाने प्रसिद्ध झाले.
महाराष्ट्राचे ‘आधुनिक वाल्मिकी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गदिमांनी रचलेल्या कोणत्या अजरामर काव्यसंग्रहाचा सुधीर फडके यांनी आपल्या आवाजाने सुवर्णकाळ गाजवला?
तुम्हाला गदिमांचे कोणते गाणे किंवा काव्यरचना सर्वात जास्त भावते? कमेंट करून नक्की सांगा!