दिल्लीसह आसाम, ओडिशा, उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेश या राज्यांमध्ये अतिवृष्टीमुळे पूर आणि भूस्खलनाची भीषण परिस्थिती निर्माण झाली आहे. दिल्लीतील व्हीआयपी परिसर, प्रमुख रस्ते तसेच प्रसिद्ध बाजारपेठांमध्ये छातीपर्यंत पाणी साचल्याने वाहतूक ठप्प झाली आहे. .
४५०-हजार
आसाममधील पूरबाधित नागरिक
२३०
हिमाचलमध्ये बंद पडलेले रस्ते
९-टन
हवाई दलाने दिलेली मदत सामग्री
५
चंबा जिल्ह्यातील एकूण मृत व्यक्ती
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
देशातील विविध राज्यांत अतिवृष्टीमुळे पूर आणि जलमय परिस्थिती निर्माण झाली आहे. दिल्लीत प्रमुख मार्गांवर पाणी साचल्याने वाहतूक विस्कळीत झाली आहे. हिमाचल आणि उत्तराखंडमध्ये भूस्खलनामुळे रस्ते बंद पडले असून चारधाम यात्रा स्थगित करण्यात आली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय हवामान विभाग, राष्ट्रीय आपत्ती निवारण दल (NDRF), भारतीय हवाई दल, उत्तराखंड शासन, आसाम राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण आणि दिल्ली पालिका प्रशासन हे घटक मदत कार्यात सक्रिय आहेत. आम आदमी पक्षाचे नेते सौरभ भारद्वाज यांनी पाणी साचल्याचे व्हिडिओ प्रसिद्ध केले आहेत.
तात्कालिक परिणाम
दिल्लीतील जनपथ, कनॉट प्लेस, मथुरा मार्ग आणि सदर बाजारात पाणी भरल्याने वाहनांच्या रांगा लागल्या आहेत. केदारनाथ महामार्ग मुनकटीया येथे दरड कोसळल्याने बंद झाला आहे. ऋषिकेश येथे गंगा नदीकाठच्या रहिवाशांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
उत्तराखंड शासनाने भाविकांच्या सुरक्षेसाठी चारधाम यात्रा तात्पुरती थांबवण्याचे आदेश जारी केले आहेत. हिमाचल प्रदेशातील १२ पैकी ७ जिल्ह्यांत प्रशासनाने पुराचा इशारा दिला आहे. ओडिशा सरकारने बालासोर, भद्रक आणि मयुरभंज जिल्ह्यांमध्ये मदत पथके तैनात केली आहेत.
राजधानी दिल्लीत जलमय परिस्थिती आणि वाहतूक कोंडी
दिल्लीमध्ये मंगळवारी झालेल्या मुसळधार पावसामुळे मध्य दिल्लीतील बहुतांश रस्ते पाण्याखाली गेले आहेत.
- सदर बाजारात व्यापारी आणि कामगारांना छातीपर्यंत साचलेल्या पाण्यातून प्रवास करावा लागला.
- भारत मंडपम रस्ता, कालिंदी कुंज आणि बाराखंबा मार्गावर पाणी साचून वाहने बंद पडली.
पर्वतीय राज्यांत भूस्खलन तर पूर्वेकडील राज्यांत पुराचा धोका
उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेश या पर्वतीय राज्यांत पावसाने प्रचंड पडझड घडवून आणली आहे. हिमाचल प्रदेशातील चंबा जिल्ह्यात अतिवृष्टीमुळे वाहनाचा अपघात घडून ५ जणांचा मृत्यू झाला. शिमला शहरातील प्रसिद्ध कार्ट रोडसह राज्यातील तब्बल २३० रस्ते दरडी कोसळल्याने बंद झाले आहेत. उत्तराखंडमध्ये रुद्रप्रयाग येथे केदारनाथ महामार्ग मातीच्या ढिगाऱ्याखाली आल्याने चारधाम यात्रा थांबवण्यात आली आहे. दुसरीकडे आसाममध्ये पुराचे पाणी ओसरू लागले असले तरी चराईदेव, शिवसागर आणि जोरहाट जिल्ह्यांतील लाखो नागरिक बाधित आहेत. हवाई दलाच्या हेलिकॉप्टरद्वारे ४५८ लोकांना सुरक्षित बाहेर काढण्यात आले आहे. ओडिशामध्ये जलका, साळंदी आणि बैतरनी नद्यांच्या पाण्याच्या पातळीत मोठी वाढ झाली आहे.
“बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे उत्तर व पूर्व भारतात मुसळधार पावसाची स्थिती निर्माण झाली आहे. आगामी २४ तासांत हिमाचल, उत्तराखंड आणि ओडिशामध्ये पावसाचा जोर कायम राहील.”
— हवामान विभाग अधिकारी“दिल्लीतील मुख्य व्यापारी केंद्रांमध्ये पाणी साचून नागरिकांचे अतोनात हाल होत आहेत. महापालिकेच्या नालेसफाईच्या दाव्यांची पोलखोल झाली असून नागरिकांना छातीभर पाण्यातून मार्ग काढावा लागत आहे.”
— सौरभ भारद्वाज, नेते, आम आदमी पक्ष- हवाई दलाने १० दिवसांत ९ टन मदत सामग्री पूरग्रस्तांना वाटली.
- ओडिशात कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे ३ नद्यांनी धोक्याची पातळी ओलांडली.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| चारधाम यात्रा | अतिवृष्टीमुळे स्थगिती | पूर्ण |
| रस्ते बंद | हिमाचल प्रदेश वाहतूक कोंडी | नोंदवले |
| हवाई दल बचाव कार्य | ४५८ नागरिकांची सुटका | पूर्ण |
| ओडिशा पूर इशारा | जलका, बैतरनी नद्या | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
दरवर्षी उद्भवणारे संकट आणि आपत्ती व्यवस्थापन
दरवर्षी मान्सूनच्या काळात उत्तर आणि ईशान्य भारतातील नद्यांना पूर येण्याची परंपरा कायम आहे. हिमालयीन प्रदेशात कच्च्या टेकड्यांवर होणारे बांधकाम आणि ढगफुटीसदृश पाऊस यामुळे भूस्खलनाचे प्रमाण वाढले आहे. दिल्ली शहरात जुनी ड्रेनेज यंत्रणा आणि नाल्यांची वेळेवर न झालेली सफाई या घटकांमुळे अवघ्या काही तासांच्या पावसात पाणी साचते. आसाममध्ये ब्रह्मपुत्रा आणि तिच्या उपनद्यांना येणारा पूर ही दरवर्षीची मोठी समस्या आहे. केंद्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण आणि राज्य सरकारांकडून कायमस्वरूपी उपाययोजनांचे दावे केले जातात. प्रत्यक्षात प्रत्येक पावसाळ्यात जीवित आणि वित्तहानी टाळण्यासाठी प्रशासकीय यंत्रणांवर प्रचंड ताण येतो.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन एनडीआरएफ, राज्य आपत्ती प्रतिसाद दल आणि स्थानिक पोलिसांना अहोरात्र सतर्क ठेवण्यात आले आहे. भूस्खलन झालेल्या महामार्गांवरून मातीचा ढिगारा हटवण्यासाठी जेसीबी आणि अवडंबर यंत्रसामग्री तैनात केली आहे. पूरग्रस्त भागात बोटींच्या साहाय्याने अन्नधान्य पोहोचवण्याचे काम सुरु आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर मोठे आर्थिक नुकसान पाहायला मिळत आहे. दिल्लीतील सदर बाजारासारख्या मोठ्या घाऊक केंद्रांमध्ये दुकानांत पाणी शिरल्याने लाखो रुपयांचा माल खराब झाला आहे. पर्वतीय राज्यांत वाहतूक ठप्प झाल्याने भाजीपाला आणि आवश्यक वस्तूंची वाहतूक थांबली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अत्यंत प्रतिकूल झाला आहे. सखल भागातील घरात पाणी शिरल्याने लोकांचे संसार उघड्यावर आले आहेत. नोकरदार आणि विद्यार्थ्यांचे अतोनात हाल झाले असून अनेक भागात वीज आणि पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा खंडित झाला आहे.
स्थानिक व्यापारी आणि भाविक
स्थानिक व्यापारी आणि भाविक यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून चारधाम यात्रा अचानक थांबल्याने हजारो भाविक विविध ठिकाणी अडकून पडले आहेत. हॉटेल व्यावसायिक आणि स्थानिक दुकानदारांचे आर्थिक गणित कोलमडले असून पुरामुळे व्यापाऱ्यांचे व्यावसायिक व्यवहार ठप्प झाले आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
दरवर्षी मान्सूनचे आगमन झाल्यावर देशातील प्रमुख शहरे आणि पर्वतीय राज्यांची होणारी दुर्दशा ही प्रशासकीय नाकर्तेपणाचे उत्तम उदाहरण आहे. दिल्लीसारख्या राष्ट्रीय राजधानीत अवघ्या काही तासांच्या पावसाने संपूर्ण शहर ठप्प होणे ही अत्यंत लाजीरवाणी बाब आहे. दरवर्षी कोट्यवधी रुपये नालेसफाई आणि पायाभूत सुविधांवर खर्च करूनही पाणी साचण्याची समस्या कायम राहते. पर्वतीय भागात अनियंत्रित विकास आणि निसर्गाचा समतोल न राखता केलेले बांधकाम भूस्खलनाला आमंत्रण देत आहे. केंद्र आणि राज्य सरकारांनी केवळ तात्पुरती मदत देण्याऐवजी ड्रेनेज सिस्टीमचे आधुनिकीकरण आणि पर्वतीय प्रदेशातील पर्यावरणपूरक धोरणांवर कठोरपणे काम करणे गरजेचे आहे.