भारत आणि रशिया या दोन्ही देशांनी नागरी प्रवासी विमानांच्या संयुक्त उत्पादनासाठी सहकार्याचे पुढचे पाऊल टाकले आहे. दोन्ही देशांमधील उच्चस्तरीय बैठकीत विमान निर्मिती तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि स्थानिक उत्पादनाला गती देण्याबाबत महत्त्वपूर्ण सहमती झाली आहे. रशियन बनावटीच्या आधुनिक नागरी विमानांची निर्मिती भारतीय भूमीवर करण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
२
सहभागी देश भारत व रशिया
१
नागरी विमान उत्पादन प्रकल्प
२
तांत्रिक अभ्यास गट
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
भारत आणि रशिया नागरी प्रवासी विमानांच्या संयुक्त उत्पादनासाठी एकत्र आले आहेत. स्वदेशी विमान निर्मितीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आधुनिक रशियन तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारताचे नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय, रशियाचे उद्योग व व्यापार मंत्रालय, आणि दोन्ही देशांतील प्रमुख विमान उत्पादक संस्था.
तात्कालिक परिणाम
देशांतर्गत हवाई क्षेत्रातील विमानांचा तुटवडा दूर करण्यासाठी संयुक्त उपक्रमाच्या हालचालींना वेग आला आहे. तांत्रिक तज्ज्ञांच्या बैठका सुरू झाल्या आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
दोन्ही देशांच्या सरकारांनी या संयुक्त प्रकल्पाला मंजुरी दिली आहे. प्रकल्प जलद गतीने पूर्ण करण्यासाठी द्विपक्षीय उच्चस्तरीय समिती स्थापन करण्यात आली आहे.
नागरी विमान उत्पादनाची संयुक्त चौकट
भारत आणि रशिया प्रवासी विमानांचे सुटे भाग बनवणे आणि विमानांची जोडणी भारतात करण्यासाठी एकत्र काम करत आहेत.
- रशियन तंत्रज्ञानाच्या मदतीने भारतीय उत्पादक कंपन्यांची क्षमता वाढवली जाईल.
- प्रादेशिक हवाई जोडणी योजनेसाठी लहान प्रवासी विमानांच्या उत्पादनावर भर दिला जाईल.
स्वदेशी विमान निर्मितीला गती आणि तांत्रिक सहकार्य
नागरी हवाई वाहतूक क्षेत्रातील वाढती प्रवासी संख्या लक्षात घेता नवीन विमानांची आवश्यकता निर्माण झाली आहे. रशियासोबतच्या या संयुक्त कराराच्या माध्यमातून भारतात आंतरराष्ट्रीय दर्जाची प्रवासी विमाने तयार केली जातील. रशियन कंपन्या भारतीय अभियंत्यांना विशेष तांत्रिक प्रशिक्षण देणार आहेत. या प्रकल्पामुळे भारतीय विमान निर्मिती क्षेत्राला मोठे बळ मिळणार आहे. स्थानिक पातळीवर सुटे भाग तयार केल्यामुळे विमानांचा उत्पादन खर्च कमी राहण्यास मदत मिळेल. भविष्यात इतर देशांनाही या विमानांची निर्यात करण्याचे धोरण आखण्यात आले आहे.
“नागरी विमानांच्या संयुक्त उत्पादनामुळे भारताच्या हवाई वाहतूक क्षेत्राला नवी दिशा मिळेल. मेक इन इंडिया मोहिमेअंतर्गत स्वदेशी तंत्रज्ञान निर्मितीला मोठे यश प्राप्त होत आहे.”
— अधिकृत प्रतिनिधी, नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय- विमानांच्या जोडणीसाठी आधुनिक उत्पादन केंद्र स्थापन केले जाईल.
- तंत्रज्ञान हस्तांतरणाच्या माध्यमातून स्थानिक उद्योगांचा विकास घडवला जाईल.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प क्षेत्र | नागरी विमान उत्पादन | प्रस्तावित |
| भागीदार देश | भारत आणि रशिया | सहमती |
| योजना | मेक इन इंडिया | समाविष्ट |
| अंमलबजावणी | तांत्रिक अभ्यास गट | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
भारत-रशिया एरोस्पेस सहकार्याची पार्श्वभूमी
भारत आणि रशिया यांच्यात संरक्षण व एरोस्पेस क्षेत्रात गेल्या अनेक दशकांपासून मजबूत सहकार्य आहे. लष्करी विमानांच्या निर्मितीनंतर आता नागरी विमान वाहतूक क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्यावर दोन्ही देशांचे लक्ष आहे. रशियाच्या युनायटेड एरक्राफ्ट कॉर्पोरेशन आणि भारतीय संस्थांमध्ये झालेल्या चर्चेनंतर हा प्रकल्प निश्चित झाला आहे. प्रादेशिक हवाई मार्गांवर वापरल्या जाणाऱ्या लहान आणि मध्यम आकाराच्या विमानांचा तुटवडा भरून काढण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. आगामी काळात या कराराचे अंतिम प्रारुप तयार करून प्रत्यक्ष कारखान्याची उभारणी केली जाणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) सुरक्षा आणि गुणवत्तेचे निकष तयार केले आहेत. आंतरराष्ट्रीय मानकांचे तंतोतंत पालन करण्यासाठी प्रशासकीय देखरेख संस्था तैनात करण्यात आल्या आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर एरोस्पेस उत्पादक कंपन्या आणि पुरवठादारांसाठी नवीन संधी निर्माण होत आहेत. स्थानिक सुटे भाग उत्पादकांना मोठे कंत्राट मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम हवाई प्रवासाचे तिकीट दर आवाक्यात येण्याच्या रूपात दिसून येईल. स्वदेशी विमानांच्या वापरामुळे प्रादेशिक मार्गांवर स्वस्त आणि सुलभ विमानसेवा उपलब्ध होईल.
हवाई क्षेत्रातील व्यावसायिक व तंत्रज्ञ
एरोस्पेस अभियंते आणि तांत्रिक कर्मचारी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना जागतिक दर्जाच्या विमान निर्मिती तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अनुभव आणि रोजगाराच्या संधी मिळणार आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
भारत आणि रशिया यांनी नागरी प्रवासी विमानांच्या संयुक्त उत्पादनासाठी घेतलेला निर्णय भारताच्या नागरी हवाई क्षेत्रासाठी क्रांतिकारी ठरणारा आहे. सध्या भारतीय विमान कंपन्यांना विदेशी उत्पादकांवर अवलंबून राहावे लागते. या संयुक्त प्रकल्पामुळे भारतातच विमानांची निर्मिती शक्य होणार आहे. रशियाच्या तांत्रिक अनुभवाचा वापर करून भारत स्वतःचे विमान निर्माण क्षेत्र मजबूत करू शकतो. मेक इन इंडिया उपक्रमाला या करारातून जागतिक मान्यता मिळेल. दोन्ही देशांनी करारातील अटींची वेळेत अंमलबजावणी करून प्रकल्प पूर्णत्वास नेणे गरजेचे आहे.
