भारतीय नौदलाची शिडांची प्रशिक्षण नौका ‘आयएनएस सुदर्शनी’ने पोर्तुगालच्या लिस्बन बंदरातील तीन दिवसांचा मुक्काम यशस्वीपणे पूर्ण केला आहे. दोन्ही देशांच्या नौदलातील सागरी सहकार्य आणि व्यावसायिक संबंध मजबूत करण्याच्या उद्देशाने या दौऱ्याचे आयोजन करण्यात आले होते.
३ दिवस
लिस्बन बंदरातील मुक्काम कालावधी
२२ हजार+
मोहिमेतील एकूण सागरी मैल अंतर
२००+
सहभागी भारतीय सागरी प्रशिक्षणार्थी
१० महिने
लोकायन-२६ मोहिमेचा कालावधी
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
आयएनएस सुदर्शनी या भारतीय नौदलाच्या प्रशिक्षण नौकेने लोकायन-२६ मोहिमेअंतर्गत पोर्तुगालमधील लिस्बन येथील तीन दिवसांचा दौरा पूर्ण केला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
रियर ॲडमिरल मिगुएल बेसा पाचेको (अध्यक्ष, पोर्तुगीज नवल अकादमी), रियर ॲडमिरल जोआओ पाउलो सिल्व्हा परेरा (उप ताफा कमांडर), आयएनएस सुदर्शनीचे कमांडिंग ऑफिसर.
तात्कालिक परिणाम
भारतीय आणि पोर्तुगीज नौदलातील अधिकाऱ्यांमध्ये उच्चस्तरीय चर्चा पार पडली, दोन्ही देशांच्या प्रशिक्षणार्थींमध्ये सागरी पद्धतींवर अनुभव देवाणघेवाण झाली.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्रीय संरक्षण मंत्रालय आणि भारतीय नौदलाकडून ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ या संकल्पनेअंतर्गत जागतिक स्तरावर सागरी मुत्सद्देगिरी आणि सहकार्य वाढवण्याला प्राधान्य.
पोर्तुगीज नवल अकादमीला भेट आणि व्यावसायिक संवाद
भारतीय नौदलाच्या सागरी प्रशिक्षणार्थींनी पोर्तुगीज नवल अकादमीच्या (एस्कोला नवल) ऐतिहासिक परिसराला आणि प्रशिक्षण सुविधांना भेट दिली.
- दोन्ही देशांच्या प्रशिक्षणार्थींनी शिडांच्या नौकानयनाचे अनुभव आणि सागरी कौशल्ये एकमेकांसोबत सामायिक केली.
- नौदल संस्थांमधील परस्पर समन्वय वाढवण्यासाठी उच्चस्तरीय बैठकांचे आयोजन करण्यात आले.
सागरी मुत्सद्देगिरी आणि लोकायन-२६ मोहिमेचे महत्त्व
‘लोकायन-२६’ ही दहा महिन्यांची महासागर मोहीम जानेवारी २०२६ मध्ये कोची येथून सुरू झाली. ही नौका २२ हजार सागरी मैलांपेक्षा जास्त प्रवास करून १३ देशांमधील १८ परदेशी बंदरांना भेटी देत आहे. लिस्बन बंदरातील मुक्कामादरम्यान आयएनएस सुदर्शनीवर एका विशेष डेक रिसेप्शनचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमाला पोर्तुगालमधील वरिष्ठ लष्करी अधिकारी, कूटनीतिक प्रतिनिधी आणि भारतीय समुदायातील नागरिक उपस्थित होते. यापूर्वी या नौकेने पोर्तुगालच्या पोंटा डेलगाडा बंदराला भेट देऊन भारताचा ८० वा स्वातंत्र्यदिन साजरा केला होता. या संपूर्ण उपक्रमामुळे दोन्ही देशांतील लष्करी आणि सांस्कृतिक बंध अधिक दृढ झाले आहेत.
“पोर्तुगीज नवल अकादमी आणि ताफा कमांडर यांच्यासोबत झालेल्या बैठकांमुळे दोन्ही देशांच्या नौदलातील संस्थात्मक संबंध अधिक मजबूत झाले असून परस्पर सामंजस्य वाढले आहे,”
— संरक्षण मंत्रालयाचे अधिकृत प्रवक्ते- नौकेवरील डेक रिसेप्शनद्वारे दोन्ही देशांतील लष्करी अधिकारी आणि भारतीय नागरिकांशी संवाद साधण्यात आला.
- लांब पल्ल्याच्या सागरी प्रवासाद्वारे भारतीय नौदलाच्या सैनिकांना खडतर प्रशिक्षणाचा थेट अनुभव मिळत आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| नौकेचे नाव | आयएनएस सुदर्शनी | नोंदवले |
| मोहिमेचे नाव | लोकायन-२६ | कार्यरत |
| दौरा ठिकाण | लिस्बन बंदर, पोर्तुगाल | पूर्ण |
| आयोजक संस्था | भारतीय नौदल व संरक्षण मंत्रालय | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
लोकायन-२६ मोहीम आणि ऐतिहासिक भारत-पोर्तुगाल सागरी संबंध
भारतीय नौदलाची आयएनएस सुदर्शनी ही तीन शिडे असलेली विशेष प्रशिक्षण नौका आहे. पारंपारिक पद्धतीने शिडांच्या साह्याने सागरी प्रवास करण्याचे आणि लांब पल्ल्याच्या नौकानयनाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी या नौकेचा वापर केला जातो. पोर्तुगाल आणि भारत यांच्यात शतकानुशतकांचा सागरी इतिहास आहे. लोकायन-२६ या जागतिक मोहिमेअंतर्गत भारतीय नौदल मित्र राष्ट्रांसोबत शांतता, मैत्री आणि सहकार्याचा संदेश पसरवत आहे. या मोहिमेत नौदल आणि तटरक्षक दलाचे २०० हून अधिक प्रशिक्षणार्थी सहभागी झाले आहेत. लिस्बन येथील यशस्वी मुक्कामानंतर ही नौका लोकायन-२६ मोहिमेच्या पुढील टप्प्यातील सागरी प्रवासासाठी रवाना झाली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन केंद्रीय संरक्षण मंत्रालय आणि भारतीय नौदल प्रशासनाने आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने धोरणात्मक पावले उचलली आहेत. परराष्ट्र मंत्रालय आणि भारतीय दूतावासाच्या समन्वयाने हे मुत्सद्दी सागरी उपक्रम यशस्वीपणे पार पाडले जात आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर आंतरराष्ट्रीय सागरी व्यापार मार्ग आणि बंदर सुरक्षा क्षेत्रात सकारात्मक वातावरण तयार झाले आहे. भारत आणि युरोपीय देशांमधील सागरी सहकार्य वाढल्याने जागतिक व्यापार आणि जहाजबांधणी क्षेत्राला नवीन संधी मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सांस्कृतिक देवाणघेवाणीच्या माध्यमातून दिसून येत आहे. पोर्तुगालमध्ये राहणाऱ्या अनिवासी भारतीय समुदायामध्ये या ऐतिहासिक नौकेच्या आगमनाने राष्ट्रीय अभिमानाची भावना निर्माण झाली असून दोन्ही देशांतील नागरिक स्तरावरील संबंध सुधारण्यास मदत होत आहे.
भारतीय नौदल व तटरक्षक दल प्रशिक्षणार्थी
भारतीय नौदल व तटरक्षक दल प्रशिक्षणार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना उघड्या महासागरात प्रत्यक्ष काम करण्याचा, अत्याधुनिक आणि पारंपारिक नौकानयन पद्धती शिकण्याचा मोलाचा अनुभव मिळाला आहे. आंतरराष्ट्रीय सहकाऱ्यांशी झालेल्या संवादातून त्यांची व्यावसायिक क्षमता आणि आत्मविश्वास वाढण्यास थेट मदत झाली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सागरी मुत्सद्देगिरीचा यशस्वी भारतीय टप्पा — भारतीय नौदलाच्या ‘आयएनएस सुदर्शनी’चा लिस्बन दौरा हा केवळ एका लष्करी सरावाचा भाग नसून भारताच्या वाढत्या जागतिक आणि सागरी मुत्सद्देगिरीचे प्रतीक आहे. ‘लोकायन-२६’ या मोहिमेच्या माध्यमातून भारताने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ या तत्त्वाचा प्रसार अत्यंत प्रभावीपणे केला आहे. पोर्तुगालसारख्या ऐतिहासिक सागरी परंपरा असलेल्या देशासोबत नौदल प्रशिक्षणार्थींची झालेली देवाणघेवाण दोन्ही देशांतील लष्करी संबंधांना नवी उंची देणारी आहे. आधुनिक युद्धनौकांच्या काळात अशा पारंपारिक शिडांच्या नौकांद्वारे दिला जाणारा संदेश हा शांतता आणि सहकार्याचा पाया मजबूत करतो. संरक्षण मंत्रालय आणि नौदलाचे हे प्रयत्न जागतिक पटलावर भारताची सागरी ताकद आणि मैत्रीपूर्ण प्रतिमा उंचावणारे ठरत आहेत.