[न्यूयॉर्क] संयुक्त राष्ट्रांच्या पाठिंब्याने जगाचा नवीन अचूक नकाशा प्रसिद्ध करण्यात आला आहे. नवीन नकाशात आफ्रिका खंडाचा वास्तविक विशाल आकार समोर आला आहे. युरोप व अमेरिकेचा आकार पूर्वीपेक्षा लहान दिसत आहे. हा नकाशा जुन्या नकाशातील अनेक भौगोलिक चुका दुरुस्त करतो.
३,००,००,००० चौरस किमी
आफ्रिकेचे वास्तविक भौगोलिक क्षेत्रफळ
१
नवीन संयुक्त राष्ट्र समर्थित नकाशा
२
आकारात लहान झालेले पाश्चात्त्य प्रदेश
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
संयुक्त राष्ट्रांच्या सहकार्याने नवीन भौगोलिक नकाशा जारी करण्यात आला. यात आफ्रिका खंडाचा वास्तविक आकार अचूकपणे दर्शवला आहे. जुन्या मर्केटर नकाशातील त्रुटी दूर करून हा नवा वैज्ञानिक नकाशा तयार केला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
संयुक्त राष्ट्र संघटना आणि जागतिक कार्टोग्राफर्स या प्रक्रियेत मुख्य भूमिका बजावत आहेत. बोस्टन मधील शाळांनी अभ्यासक्रमात या नवीन नकाशाचा सर्वप्रथम समावेश करून एक आदर्श पाऊल उचलले आहे.
तात्कालिक परिणाम
शैक्षणिक संस्थांमध्ये जुन्या नकाशांच्या जागी नवीन नकाशा लावण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये जगाच्या वास्तविक रचनेबद्दलची समज बदलत असून नवीन भौगोलिक दृष्टी विकसित होत आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
आंतरराष्ट्रीय शैक्षणिक संस्था तसेच संयुक्त राष्ट्रांनी या अचूक नकाशाचा वापर बंधनकारक केला आहे. विविध देशांतील शिक्षण मंत्रालयांनी जुन्या नकाशांमधील त्रुटी दूर करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
मर्केटर नकाशातील त्रुटी आणि नवीन बदल
मर्केटर नकाशा पद्धतीमध्ये अनेक देशांचे आकार चुकीचे दाखवले गेले होते. ग्रीनलँडचा आकार आफ्रिकेइतकाच दिसत असे. वास्तविक पाहता आफ्रिका खंड ग्रीनलँडपेक्षा चौदा पटीने विशाल आहे. नवीन गॉल-पीटर्स नकाशा पद्धतीमुळे ही विषमता आता दूर झाली आहे. नवीन रचनेत प्रत्येक देशाचे क्षेत्रफळ प्रत्यक्ष जमिनीच्या प्रमाणानुसार अचूक दिसते. या रचनेमुळे जगाचा खरा नकाशा अभ्यासकांना समजणे सुलभ जाते. शाळांमध्ये या नकाशाचा वापर वाढल्याने भौगोलिक ज्ञानाचा स्तर सुधारण्यास मदत मिळत आहे.
- नवीन नकाशा पद्धती प्रत्यक्ष जमिनीच्या क्षेत्रफळावर आधारित आहे.
- उत्तर गोलार्धातील देशांचे अवास्तव वर्चस्व आता कमी दिसत आहे.
शैक्षणिक क्षेत्रात क्रांतिकारक बदल
अमेरिकेतील बोस्टन शहरातील शाळांनी हा नवीन नकाशा स्वीकारून क्रांती घडवली आहे. शिक्षक आणि विद्यार्थी या बदलाचे स्वागत करत आहेत. जुन्या नकाशांमुळे विद्यार्थ्यांच्या मनात पूर्वग्रह निर्माण होत असत. आता नवीन नकाशा पद्धतीमुळे सामाजिक न्याय आणि अचूकतेचा संदेश दिला जात आहे. इतर देशांतील संस्था देखील या पद्धतीचा स्वीकार करत आहेत. भविष्यात जागतिक स्तरावर एकच प्रमाणित नकाशा वापरला जाण्याची शक्यता आहे. भौगोलिक साक्षरता वाढवण्यासाठी हा निर्णय अत्यंत मोलाचा ठरतो.
“शालेय स्तरावर नकाशा बदलल्याने विद्यार्थ्यांची जगाकडे पाहण्याची दृष्टी पूर्णपणे बदलते. नवीन पिढीला जगाचा अचूक भूगोल शिकवण्यासाठी हा बदल अत्यंत आवश्यक ठरतो.”
— साराह गिल्स, मुख्य शिक्षण सल्लागार- बोस्टन प्रशासनाने आपल्या सर्व शाळांमध्ये नवीन नकाशा बंधनकारक केला.
- वर्णद्वेष आणि भौगोलिक पूर्वग्रह दूर करण्यासाठी याला महत्त्व दिले जात आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| नवीन पद्धत | गॉल-पीटर्स नकाशा प्रणाली | कार्यरत |
| आफ्रिकेचा आकार | वास्तविक क्षेत्रफळाचे सादरीकरण | पूर्ण |
| शालेय अंमलबजावणी | बोस्टन पब्लिक स्कूल प्रशासन | नोंदवले |
| संयुक्त राष्ट्र मान्यता | जागतिक स्तरावर नकाशाचा प्रसार | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
मर्केटर नकाशाचा इतिहास आणि नवीन नकाशाची गरज का भासली?
वर्ष १५६९ मध्ये जेरार्डस मर्केटर यांनी सागरी प्रवासासाठी नकाशा तयार केला होता. त्या रचनेत उत्तर गोलार्धातील देशांचे आकार प्रत्यक्ष आकारापेक्षा अवास्तव विशाल दाखवले गेले. आफ्रिका आणि दक्षिण अमेरिकेसारख्या दक्षिण गोलार्धातील देशांना जाणीवपूर्वक किंवा तांत्रिक मर्यादांमुळे अत्यंत लहान दाखवले गेले. या जुन्या पद्धतीमुळे जगाच्या रचनेबाबत गैरसमज निर्माण झाले होते. गॉल-पीटर्स नकाशा पद्धत या त्रुटी दूर करून अचूक भूखंडांचे प्रदर्शन करते. संयुक्त राष्ट्रांच्या पाठिंब्यामुळे आता या नकाशाला जागतिक स्तरावर अधिकृत मान्यता मिळत आहे. आगामी काळात जगातील सर्व देशांच्या अधिकृत अभ्यासक्रमात या अचूक नकाशाचा समावेश करण्याचे पाऊल उचलले जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सर्व शैक्षणिक संस्थांना नवीन रचनेचा नकाशा वापरण्याचे आदेश दिले आहेत. चुकीच्या भौगोलिक माहितीचा प्रसार रोखण्यासाठी प्रशासन कठोर पावले उचलत आहे. देशाच्या नकाशा धोरणात सुधारणा करण्यासाठी नवीन नियमावली तयार करण्याचे काम प्रशासकीय स्तरावर वेगाने सुरू असून ही प्रक्रिया ५ सप्टेंबर (शनिवार) पर्यंत पूर्ण होण्याचे संकेत आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
या घडामोडीनंतर व्यापारी आणि उद्योग जगतात जागतिक नकाशा तयार करणाऱ्या प्रकाशक कंपन्यांमध्ये प्रचंड हालचाल सुरू झाली आहे. जुन्या नकाशांची विक्री थांबवून नवीन अचूक नकाशांच्या छपाईचे काम वेगाने सुरू आहे. शैक्षणिक साहित्याच्या बाजारपेठेत नवीन नकाशांची मागणी प्रचंड प्रमाणात वाढल्याचे व्यावसायिक सांगत आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम भौगोलिक साक्षरतेच्या रूपात दिसत आहे. नागरिकांना आता जगाच्या वास्तविक रचनेची अचूक माहिती मिळत आहे. जुन्या नकाशांमुळे मनावर बिंबवलेले चुकीचे जागतिक आकार आता बदलत आहेत. त्यामुळे जागतिक दृष्टिकोनात सकारात्मक बदल घडून येत असल्याचे स्पष्टपणे दिसत आहे.
विद्यार्थी वर्ग
विद्यार्थ्यांसाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना आता चुकीच्या भूगोलाऐवजी वास्तविक भूगोलाचा अभ्यास करण्याची संधी मिळत आहे. वर्गातील शिक्षणाची पद्धत अधिक वास्तववादी आणि रंजक बनली आहे. नवीन पिढी जागतिक स्तरावर अचूक भौगोलिक ज्ञानाने समृद्ध होऊन आपले संशोधन कार्य पुढे नेण्यास सज्ज झाली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
जगाचा नकाशा केवळ जमिनीची सीमा दर्शवत नाही, तो मानवी दृष्टिकोन देखील घडवतो. शतकानुशतके चुकीच्या नकाशांच्या आधारे जगाकडे पाहिले गेले. मर्केटर नकाशाने युरोपियन देशांचे वर्चस्व मानसिक पातळीवर ठसवले होते. आफ्रिकेचे विशालत्व लपवून ठेवल्यासारखे वाटत होते. नवीन गॉल-पीटर्स नकाशाने भौगोलिक न्यायाची नवी पहाट आणली आहे. विकसनशील देशांच्या वास्तविक आकाराला जगासमोर आणल्याने जागतिक समतेचा विचार दृढ होण्यास मदत होते. शैक्षणिक स्तरावर झालेला हा बदल स्वागतार्ह असून संपूर्ण जगाने या अचूकतेचा स्वीकार करायला हवा.