सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पावसाने घेतलेल्या प्रदीर्घ खंडाने भातशेतीसह बागायतींवर दुष्काळाचे गंभीर सावट पसरले आहे. कडक ऊन तसेच पावसाच्या तुटवड्यामुळे खरीप हंगामातील भातपिकांची वाढ पूर्णपणे थांबली आहे. जमिनीतील ओलावा कमी झाल्याने हापूस आंबा आणि काजूच्या रोपांची नवी पालवी प्रभावित झाली आहे.
२१३७.४ मि.मी.
१७ सप्टेंबरपर्यंत पाऊस
३५६३.६ मि.मी.
गतवर्षीचा पाऊस
१४०० मि.मी.
पर्जन्यमानातील एकूण घट
३३.० अंश
कमाल तापमान नोंद
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पावसाने उघडीप दिल्याने भातशेती वाळू लागली आहे. पिकांवर करपा रोगाचा प्रादुर्भाव झाला आहे. आंबा, काजू, नारळ आणि सुपारी या बागायती पिकांचे अतोनात नुकसान समोर दिसत आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
जिल्ह्यातील शेतकरी, हापूस आंबा व काजू बागायतदार, मुळदे कृषी केंद्र अधिकारी, हवामान विभाग तज्ज्ञ तसेच स्थानिक कृषी अधिकारी यात समाविष्ट आहेत.
तात्कालिक परिणाम
विहिरी तसेच कूपनलिकांच्या पाणीपातळीत घट झाली आहे. नारळ आणि सुपारीच्या बागा वाचवण्यासाठी शेतकऱ्यांना महागड्या उपकरणांद्वारे पाणी उपसा करावा लागत आहे. उत्पादन खर्चात मोठी वाढ झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
कृषी विभागाने खरीप पिकांच्या नुकसानीचा अंदाज व्यक्त केला आहे. स्थानिक प्रशासनाने तातडीने प्रत्यक्ष पाहणी करून पंचनामे करावेत अशी मागणी जोर धरत आहे.
सिंधुदुर्गात पावसाची ओढ आणि शेतीचे नुकसान
जिल्ह्यात गेल्या काही दिवसांपासून पावसाची पूर्ण दडी दिसून येत आहे. कडक उन्हामुळे शेतातील पाणी आटले आहे. भाताची रोपे सुकू लागल्याने शेतकरी आर्थिक अडचणीत सापडले आहेत.
- भातशेतीत तणाचे प्रमाण वाढल्याने करपा रोगाचा प्रादुर्भाव वाढला आहे.
- मालवण, सावंतवाडी, कणकवली तालुक्यांत दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
पर्जन्यमानातील मोठी घट आणि बागायतींवरील परिणाम
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात मुळदे कृषी केंद्राच्या माहितीनुसार १७ सप्टेंबरपर्यंत अवघा २१३७.४ मि.मी. पाऊस नोंदवला गेला. गतवर्षी याच कालावधीत ३५६३.६ मि.मी. पावसाची नोंद झाली होती. पर्जन्यमानात १४०० मि.मी. पेक्षा जास्त घट झाली आहे. कमाल तापमान ३३.० अंश सेल्सिअसवर पोहोचले आहे.
“पावसाचा खंड असाच राहिल्यास खरीप हंगामातील पिकांचे अपरिमित नुकसान अटळ आहे.”
— कृषी विभाग अधिकारी- बाष्पीभवनाचा वेग १.८ मि.मी. नोंदवला गेला आहे.
- आंबा व काजूच्या झाडांची नवी पालवी करपल्याने मोहर ये प्रक्रियेवर परिणाम जाणवत आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| चालू पर्जन्यमान | २१३७.४ मि.मी. | नोंदवले |
| गतवर्षीचा पाऊस | ३५६३.६ मि.मी. | पूर्ण |
| कमाल तापमान | ३३.० अंश सेल्सिअस | नोंदवले |
| सर्वाधिक बाधित तालुके | मालवण, सावंतवाडी, कणकवली | बाधित |
पार्श्वभूमी
कोकणातील पर्जन्यमान घट आणि पुढील टप्पा
कोकण पट्ट्यात मुसळधार पावसाची परंपरा राहिलेली आहे. सन २०२५ मध्ये जिल्ह्यात एकूण ४०४७.५ मि.मी. पावसाची नोंद झाली होती. यंदा पावसाने दिलेल्या हुलकावणीने इतिहास मोडीत काढला आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार पुढील काही दिवसांत पाऊस न पडल्यास सर्व खरीप पिके हातातून जाण्याची भीती आहे. कृषी विभाग आणि महसूल प्रशासन नुकसानीची पाहणी करून शासनाला अहवाल सादर करण्याची शक्यता आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कृषी तसेच महसूल यंत्रणेला सतर्क राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. बाधित भागातील विहिरी व लघु जलप्रकल्पांतील पाणीसाठ्याची नोंद घेतली जात आहे. दुष्काळी परिस्थिती हाताळण्यासाठी शासकीय पातळीवर उपाययोजनांची आखणी सुरू आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. कोकणातील प्रसिद्ध हापूस आंबा आणि काजू उत्पादनात घट येण्याच्या शक्यतेने प्रक्रिया उद्योग अडचणीत सापडले आहेत. कृषी उत्पादनांवर आधारित स्थानिक बाजारपेठेतील उलाढाल मंदावली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. विहिरी आणि बोरवेलची पातळी खाली गेल्याने पिण्याच्या पाण्याचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. शेतीचे उत्पन्न घटल्याने ग्रामीण भागातील नागरिकांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे.
शेतकरी व बागायतदार
शेतकरी व बागायतदार यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून पिकांचे पंचनामे करून तातडीने आर्थिक मदत देण्याची मागणी केली जात आहे. वाढत्या उत्पादक खर्चामुळे शेतकरी वर्ग पूर्णपणे हवालदिल झाला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कोकणात मुसळधार पावसाची नोंद होणे ही सामान्य बाब मानली जाते. यंदा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पावसाने दिलेली दडी चिंताजनक आहे. वार्षिक पर्जन्यमानात झालेली १४०० मि.मी. पेक्षा जास्त घट ही निसर्गाच्या बदलाची तीव्र घंटा आहे. भातशेती सुकणे आणि हापूस आंबा, काजूच्या पिकांवर झालेला परिणाम यामुळे स्थानिक शेतकरी आर्थिक गर्तेत सापडला आहे. प्रशासनाने निव्वळ अहवालांची वाट न पाहता तात्काळ पंचनाम्यांची प्रक्रिया राबवणे गरजेचे आहे. बागायतदारांना वाचवण्यासाठी विशेष सवलती आणि आर्थिक मदत जाहीर करण्याची कडक गरज निर्माण झाली आहे.