पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ‘सेमीकॉन इंडिया २०२६’ या तीन दिवशीय आंतरराष्ट्रीय परिषदेचे आणि प्रदर्शनाचे शानदार उद्घाटन केले. सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील जागतिक केंद्र बनण्याच्या दिशेने भारताची वाटचाल सुरू असताना हा सोहळा अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे.
६००
प्रदर्शक कंपन्यांची एकूण संख्या
३००
आंतरराष्ट्रीय सहभागी कंपन्या
५०
सहभागी देशांचे प्रतिनिधी मंडळ
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
नवी दिल्लीतील यशोभूमी येथे सेमीकॉन इंडिया २०२६ परिषदेचे उद्घाटनानंतर औपचारिक कामकाज सुरू झाले.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव आणि आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज.
तात्कालिक परिणाम
भारताच्या सेमीकंडक्टर परिसंस्थेत जागतिक गुंतवणूक, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि नवीन भागीदारीचा मार्ग सुकर झाला.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारने इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन २.० अंतर्गत सेमीकंडक्टर परिसंस्थेच्या विकासासाठी भरीव निधी आणि धोरणात्मक पाठबळ पुरवले.
सिलिकॉन ते सिस्टीम्स संकल्पनेवर भर
परिषदेत सेमीकंडक्टर निर्मितीच्या प्रत्येक टप्प्याचे प्रात्यक्षिक दाखवण्यात आले आहे.
- ‘सँड टू सिलिकॉन टू सिस्टीम्स’ या संकल्पनेअंतर्गत चिप डिझाइन, उत्पादन आणि पॅकेजिंगचे प्रदर्शन भरवण्यात आले आहे.
- सहा देशांचे आंतरराष्ट्रीय दालन (पॅव्हेलियन) आणि १२ राज्यांचे विशेष दालन प्रदर्शनात साकारण्यात आले आहे.
जागतिक सेमीकंडक्टर हब बनण्याकडे भारताची झेप
यशोभूमी येथे आयोजित सेमीकॉन इंडिया २०२६ च्या उद्घाटन प्रसंगी बोलताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारताच्या वाढत्या आर्थिक क्षमतेचा आणि जागतिक विश्वासाचा उल्लेख केला. जगभरातील कंपन्या आता विश्वासार्ह पुरवठा साखळीच्या शोधात आहेत. भारत सेमीकंडक्टर उद्योगासाठी एक प्रमुख केंद्र म्हणून उदयास येत आहे. देशात सेमीकंडक्टरच्या उत्पादन प्रकल्पांची उभारणी वेगाने सुरू आहे. केंद्र सरकारने इंडिया सेमीकंडक्टर मिशनच्या दुसऱ्या टप्प्यासाठी (सेमीकॉन २.०) निधी वाढवून १३.५ अब्ज डॉलर केला आहे. यामुळे स्थानिक पातळीवर चिप डिझाइन, संशोधन आणि उत्पादनाला मोठे प्रोत्साहन मिळणार आहे.
“भारतातील सेमीकंडक्टर परिसंस्था अत्यंत वेगाने विस्तारत आहे. जागतिक स्तरावर भारतावरील विश्वास सातत्याने वाढत असून सेमीकंडक्टर क्षेत्रासाठी भारत हे उत्तम केंद्र बनत आहे.”
— नरेंद्र मोदी, पंतप्रधान, भारत“पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या दूरदृष्टीमुळे देशात सेमीकंडक्टर उद्योगाचा पाया रचला गेला आहे. सेमीकॉन २.० द्वारे आपण पुढील टप्प्यातील उद्दिष्टे साध्य करू.”
— अश्विनी वैष्णव, केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स व आयटी मंत्री- परिषदेत ६०० हून अधिक प्रदर्शक आणि १५० हून अधिक वक्ते मार्गदर्शन करत आहेत.
- जपान, दक्षिण कोरिया, मलेशिया, नेदरलँड्स, सिंगापूर आणि स्वीडन या देशांचे विशेष सहभाग दालन उभारण्यात आले आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| आयोजन ठिकाण | यशोभूमी कन्व्हेन्शन सेंटर, नवी दिल्ली | नोंदवले |
| कालावधी | १७ ते १९ सप्टेंबर २०२६ | पूर्ण |
| आयोजक संस्था | इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन व SEMI | कार्यरत |
| सेमीकॉन २.० निधी | १३.५ अब्ज डॉलर | निधी मंजूर |
पार्श्वभूमी
इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन आणि भविष्यातील रूपरेषा
केंद्र सरकारने देशात चिप निर्मितीची परिसंस्था उभारण्यासाठी जानेवारी २०२२ मध्ये इंडिया सेमीकंडक्टर मिशनची सुरुवात केली होती. या अभियानांतर्गत आतापर्यंत १२ प्रमुख प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली आहे. गुजरात, आसाम, उत्तर प्रदेश, ओडिशा, पंजाब आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांमध्ये हे प्रकल्प उभारले जात आहेत. मायक्रॉन आणि केन्स यांसारख्या कंपन्यांच्या प्रकल्पांमधून व्यावसायिक उत्पादन सुरू झाले आहे. सेमीकॉन २.० द्वारे देशात कमीत कमी २०० स्टार्टअप्सना चिप डिझाइन क्षेत्रात प्रोत्साहन देण्याचे लक्ष्य निश्चित करण्यात आले आहे. या मोहिमेमुळे इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादनात भारत स्वावलंबी बनण्याच्या दिशेने वेगाने पुढे जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने सेमीकंडक्टर धोरणाची अंमलबजावणी वेगाने सुरू ठेवली आहे. प्रशासनाकडून परदेशी गुंतवणुकीसाठी सुलभ आणि पारदर्शक व्यवस्था निर्माण करण्यात येत आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर प्रचंड उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील जागतिक कंपन्या भारतात गुंतवणूक वाढवत असून स्थानिक पुरवठादारांना नवीन रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होत आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंच्या उपलब्धतेवर दिसून येईल. देशांतर्गत चिप उत्पादन वाढल्यामुळे स्मार्टफोन, लॅपटॉप आणि वाहनांच्या किमती नियंत्रणात राहण्यास मदत होईल.
अभियंते आणि आयटी विद्यार्थी
अभियंते आणि आयटी विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून उच्च तंत्रज्ञान क्षेत्रातील संशोधन, चिप डिझायनिंग आणि उत्पादन क्षेत्रात लाखोंच्या संख्येने रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
नवी दिल्लीत आयोजित ‘सेमीकॉन इंडिया २०२६’ ही परिषद भारताच्या औद्योगिक आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील नव्या पर्वाची नांदी आहे. जागतिक पातळीवर सेमीकंडक्टर पुरवठा साखळीत निर्माण झालेल्या आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर भारताने घेतलेली ही झेप अत्यंत वेळेत आणि धोरणात्मक आहे. सेमीकॉन १.० च्या यशानंतर सेमीकॉन २.० अंतर्गत १३.५ अब्ज डॉलरची तरतूद करणे सरकारच्या स्पष्ट दृष्टिकोनाची साक्ष देते. केवळ चिप जुळणी किंवा चाचणीपुरते मर्यादित न राहता पूर्ण क्षमतेने डिझाइन आणि फॅब्रिकेशन क्षेत्रात भारताने पाऊल ठेवले आहे. यामुळे देशांतर्गत इलेक्ट्रॉनिक्स निर्मितीला बळ मिळेल. भविष्यात जागतिक स्तरावर भारत एक विश्वासार्ह आणि आघाडीचा सेमीकंडक्टर पुरवठादार देश म्हणून ओळखला जाईल.
