प्रसिद्ध मसाले उत्पादक कंपनी ‘एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स’च्या जीरा पावडरचा एक संपूर्ण साठा मानवी आरोग्यासाठी ‘असुरक्षित’ घोषित करण्यात आला आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने या प्रकरणी कठोर भूमिका घेत संबंधित जिरे पावडरचा साठा बाजारातून त्वरित मागे घेण्याचे स्पष्ट आदेश दिले आहेत.
२००६
अन्न सुरक्षा मानके कायदा
E080668761
बाधित जिरे पावडर बॅच क्रमांक
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
एव्हरेस्ट कंपनीच्या जिरे पावडरमध्ये कीटकनाशकांचे अतिप्रमाण आढळल्याने एफएसएसएआयने बॅच क्रमांक E080668761 बाजारातून तातडीने मागे घेण्याचे आदेश दिले आहेत.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI), एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेड, अन्न विश्लेषक आणि रेफरल फूड लॅबोरेटरी.
तात्कालिक परिणाम
संबंधित बॅचचा सर्व साठा विक्रीतून हटवण्याचे काम सुरू झाले आहे. अन्न सुरक्षा यंत्रणांनी वितरक आणि किरकोळ व्यापाऱ्यांना विक्री थांबवण्याच्या सूचना दिल्या आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
एफएसएसएआयने कंपनीला सर्व रिकॉल केलेल्या उत्पादनांची नोंद ठेवणे, निश्चित वेळेत स्थिती अहवाल देणे आणि भविष्यात पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी सुधारात्मक कारवाईचा अहवाल सादर करणे बंधनकारक केले आहे.
प्रयोगशाळा तपासणी आणि कीटकनाशकांचे निष्पन्न प्रमाण
अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांनी गोव्यातील एका हॉटेलमधून घेतलेल्या नमुन्यात घातक रसायनांचे प्रमाण नियमांपेक्षा जास्त आढळले. रेफरल प्रयोगशाळेने प्राथमिक अहवालातील निष्कर्षांना दुजोरा दिला.
- नमुन्यामध्ये ‘ॲझॉक्सीस्ट्रॉबिन’ आणि ‘थियामेथॉक्सम’ ही कीटकनाशके सुरक्षित मर्यादेपेक्षा जास्त प्रमाणात आढळली.
- अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा २००६ च्या कलमांनुसार सदर उत्पादन ग्राहकांसाठी घातक घोषित करण्यात आले.
कंपनीवरील प्रशासकीय बंधने आणि एफएसएसएआयचे निर्देश
प्राधिकरणाने एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स कंपनीला संबंधित बॅचचा संपूर्ण साठा सर्व विक्री केंद्रांवरून परत मिळवण्याचे निर्देश दिले आहेत. या प्रक्रियेअंतर्गत कंपनीला बाजारातून गोळा केलेल्या प्रत्येक पाकिटाची सविस्तर आकडेवारी आणि नोंदवही सादर करावी लागेल. नियामक संस्थेने निश्चित केलेल्या कालमर्यादेत रिकॉलची प्रगती दर्शवणारा अहवाल प्रशासनाला देणे अनिवार्य आहे. भविष्यात अशा प्रकारचा निष्काळजीपणा टाळण्यासाठी उत्पादन टप्प्यांवर कोणती सुधारात्मक पावले उचलली, याचा सविस्तर ‘करेक्टिव्ह ॲक्शन रिपोर्ट’ जमा केल्यानंतरच पुढील निर्णय घेतला जाईल.
“देशातील ग्राहकांच्या आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी अन्न सुरक्षा नियमांची कडक अंमलबजावणी केली जात आहे. असुरक्षित खाद्यपदार्थ बनवणाऱ्या किंवा विकणाऱ्या संस्थांवर कायदेशीर कारवाई सुरूच राहील.”
— प्रवक्ता (भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण – FSSAI)| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्राधिकरण | भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण | कार्यरत |
| कंपनी | एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स | नोंदवले |
| उत्पादन | प्री-पॅक्ड जीरा पावडर | रिकॉल |
| बॅच क्रमांक | E080668761 | असुरक्षित |
पार्श्वभूमी
खाद्यपदार्थांमधील कीटकनाशकांची मर्यादा आणि रिकॉल नियमावली काय आहे?
भारतीय अन्न सुरक्षा कायद्यानुसार मानवी आहारातील सर्व मसाल्यांमध्ये आणि अन्नधान्यामध्ये कीटकनाशकांच्या अवशेषांची कमाल मर्यादा (MRL) निश्चित केलेली असते. या मर्यादेपेक्षा जास्त रसायने आढळल्यास ते उत्पादन आरोग्यास अपायकारक मानले जाते. यापूर्वीही काही नामांकित भारतीय मसाल्यांच्या गुणवत्तेबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आणि देशांतर्गत बाजारात प्रश्न उपस्थित झाले होते. तपासणीदरम्यान नमुना नापास झाल्यास कंपनीला उच्च प्रयोगशाळेत पुनर्पडताळणीचा अधिकार असतो. रेफरल प्रयोगशाळेनेही दोष निश्चित केल्यास संबंधित साठा बाजारातून पूर्णपणे नष्ट किंवा मागे घेण्याची कायदेशीर प्रक्रिया राबवली जाते.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन एफएसएसएआयने राज्यस्तरीय अन्न औषध प्रशासनाला (FDA) बाजारपेठेत उपलब्ध असलेल्या मसाल्यांच्या इतर नमुन्यांची तपासणी करण्याचे निर्देश दिले आहेत. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या उत्पादकांवर कडक फौजदारी आणि प्रशासकीय कारवाईचा बडगा उगारला जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर पॅकबंद मसाले क्षेत्रातील कंपन्यांमध्ये गुणवत्तेबाबत मोठी खळबळ उडाली आहे. एफएमसीजी (FMCG) ब्रँड्सना त्यांच्या पुरवठा साखळीतील आणि प्रक्रिया टप्प्यांतील चाचण्या अधिक कडक कराव्या लागत आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत असून स्वयंपाकघरात रोज वापरल्या जाणाऱ्या पॅकबंद मसाल्यांच्या सुरक्षिततेबाबत ग्राहकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. ग्राहक आता उत्पादनांचा बॅच क्रमांक आणि गुणवत्ता प्रमाणपत्रे तपासण्याबाबत अधिक जागरूक होत आहेत.
ग्राहक आणि आरोग्य क्षेत्र
ग्राहक आणि आरोग्य क्षेत्र यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून वैद्यकीय तज्ज्ञांनी अन्नातील अतिरिक्त कीटकनाशकांमुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन आजारांबाबत सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. अन्न सुरक्षा मानकांचे तंतोतंत पालन करण्याची मागणी जोर धरत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
खाद्य पदार्थांची गुणवत्ता आणि ग्राहकांच्या आरोग्याचा प्रश्न
प्रसिद्ध ब्रँडच्या जिरे पावडरमध्ये कीटकनाशकांचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त आढळणे आणि ते उत्पादन असुरक्षित घोषित होणे ही बाब अत्यंत गंभीर आहे. नामांकित कंपन्यांच्या उत्पादनांवर सर्वसामान्य नागरिक डोळे झाकून विश्वास ठेवतात. अशा वेळी निर्मितीच्या टप्प्यावर होणारा निष्काळजीपणा ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळणारा ठरतो. अन्न सुरक्षा प्राधिकरणाने (FSSAI) दाखवलेली कडकडता स्वागतार्ह असली तरी केवळ नमुने नापास झाल्यावर कारवाई करण्याऐवजी उत्पादन प्रक्रियेवरच सातत्याने कडक देखरेख ठेवायला हवी. कंपन्यांनी केवळ नफ्याचा विचार न करता दर्जा आणि सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे गरजेचे आहे.
प्रसिद्ध ब्रँडच्या जिरे पावडरमध्ये कीटकनाशकांचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त आढळणे आणि ते उत्पादन असुरक्षित घोषित होणे ही बाब अत्यंत गंभीर आहे. नामांकित कंपन्यांच्या उत्पादनांवर सर्वसामान्य नागरिक डोळे झाकून विश्वास ठेवतात. अशा वेळी निर्मितीच्या टप्प्यावर होणारा निष्काळजीपणा ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळणारा ठरतो. अन्न सुरक्षा प्राधिकरणाने (FSSAI) दाखवलेली कडकडता स्वागतार्ह असली तरी केवळ नमुने नापास झाल्यावर कारवाई करण्याऐवजी उत्पादन प्रक्रियेवरच सातत्याने कडक देखरेख ठेवायला हवी. कंपन्यांनी केवळ नफ्याचा विचार न करता दर्जा आणि सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे गरजेचे आहे.
